|
Sporda
ani ölüm nedir?
Sportif
aktivite sırasında veya takip eden saat içinde herhangi
bir travma olmaksızın gerçekleşen ölümlere verilen tanımlamadır.
Sporda
ani ölüm sıklığı nedir?
Spor
kaynaklı ani ölüm sıklığı:
ABD
verilerinde değişik yaş ve spor grubu için kabaca yılda
50.000 -100.000 sporcuda 1 dir. ABD’de 1974-1996 yıllarında
(22 yılda) toplam 550 sporda ani ölüm vakası tespit
edilmiştir.1
İtalya
verileri için ise bu oran yılda 100.000 sporcuda 2.3
tür.2
Türkiye’de
son yıllarda medyaya yansıyan 126 sporda ani ölüm olayı
tespit edilmiştir. 3
Sporda
ani ölüm oranları son yıllarda artmış mıdır?
Sporda
ani ölümlerin son yıllarda artığını gösteren bilimsel
bir veri yoktur.
Cinsiyet,
yaş ve aktiviteye katılımla bir ilişkisi var mıdır?
Erkeklerde
ve 35 yaş üstünde görülme oranı daha yüksektir. Genç
erişkin sporcular spor yapmayan yaşıtları ile karşılaştırılınca
ani ölüm görülme sıklığı 2.5 kat daha fazladır.2
Çevresel
faktörlerle ilişkisi var mıdır?
Uç
hava şartları (aşırı sıcak, nem ve soğuk) riski artırabilir.
Ne oranda artırdığı ile ilgili veri yoktur.
Sporda
ani ölüm riskini artıran diğer faktörler nelerdir?
Bir
kısım doping maddeleri (anabolik steroidler, uyarıcılar,
kan dopingi gibi), aşırı alkol tüketimi, kokain kullanımı
ile birlikte aşırı ve ağır egzersizler riski artırır.
Değişik hastalıklar (diyare, kusma, gripal enfeksiyon
gibi…) esnasında ağır aktivitelere katılmak da riski
artıran faktörler arasında yer almaktadır.
Sporda
ani ölümün nedenleri nelerdir?
%
80’i kalp-dolaşım sistemi kökenlidir. 35 yaşının altında
görülen ölümlerin büyük bir çoğunluğu doğuştan (ailesel/genetik)
kalp-dolaşım sistemi ile ilgili yapısal sorunlardır.4
ABD de kalp durması ile ortaya çıkan ani ölümlerin
ise yaklaşık %40’ı hipertrofik kardiyomyopati (anormal
büyümüş kalp kası) nedenlidir. Geri kalan bölümü ise
koroner arter ve kalp ileti sorunları gibi değişik nedenleri
içermektedir.4
Sporcu
lisans muayeneleri ani ölümleri engellemek için yeterlimidir?
Riski
azaltmakla birlikte yeterli değildir. İtalya’da her
yıl 6 milyon sporcu (İtalyan nüfusunun %10’u) spor öncesi
ön muayeneden geçmektedir. 5 Bunların
%3.1’i spordan men edilmiştir ki %1.8’i kalp-dolaşım
sistemi kaynaklıdır.2 Uludağ
Üniversitesi Spor Hekimliği AD. da son 10 yılda yapılan
spor öncesi ön değerlendirmelerde taranan sporculardan
%0.25’i kalp sorunları neden ile spordan men edilmiştir.
Kalp-dolaşım
sistemi sorunu olan sporcular spordan men edilselerdi
yaşama süreleri ne olurdu?
İtalya’nın
Padova Spor Hekimliği Merkezinde 1979-1996 yılları arasında
(17 yıl) sporcu muayenelerinde 33.735 sporcudan 22 si
hipertrofik kardiyomyopati nedeni ile spordan men edilmiştir.2
Spordan men edilen antrenman ve yarışmalara katılmayan
22 genç sporcu ortalama 8 yıl yaşamışlardır.
Riski
azaltmak için ideal tarama/değerlendirme sistemi nedir?
Amerikan
Kalp Cemiyeti Ani Ölüm ve Doğuşsal Sorunlar Komitesi
bu konuda geleneksel fizik muayene ile birlikte kişisel
ve ailesel öyküyü yeterli bulurken Avrupa Spor Kardiyolojisi
Çalışma grubu buna ek olarak elektrokardiyografi çekimini
önermektedir. Amerikan görüşü geniş gruplardaki taramalarda
elektrokardiyografinin düşük oranda duyarlılık gösterdiği
buna karşın maliyetleri artırdığı görüşünü öne sürmektedir.4
İdeal
spor öncesi değerlendirme neleri kapsamalıdır?
Sporcuların
detaylı fizik muayene ile birlikte kişisel ve ailesel
öykülerinin ayrıntılı bir şekilde alınması ve de istirahat
elektrokardiyografilerinin değerlendirilmesi birinci
basamak olarak yeterlidir. Kişisel ve ailesel öykülerinde
aşağıdaki sorulara evet yanıtını veren veya elektrokardiyografisinde
anormallik saptanan sporcular bir kardiyolog denetiminde
ekokardiyografi, efor testi, kardiyak MR anjiyografi
gibi ileri tetkiklere tabi tutulmalı ve risk tespit
edilenler spordan men edilmelidir.
Sorular:
Antrenman
sırasında veya sonra hiç bayıldınız mı?
Antrenman
sırasında veya sonra hiç başınız döndü mü?
Antrenman
sırasında veya sonra göğüs ağrınız oldu mu?
Antrenman
sırasında arkadaşlarınızdan daha çabuk mu yorulursunuz?
Hiç
tansiyonunuz yükseldi mi?
Kalbinizde
farklı bir ses duyulduğu size söylendi mi?
Kalbinizin
çok hızlı veya normalden değişik attığını fark ettiniz
mi ?
Ailenizde
50 yaşından önce kalp hastalığından veya aniden ölen
oldu mu ?
Ailenizde
şeker hastası var mı?
Spor
öncesi sağlık muayenelerinin ekonomik boyutu nedir?
Sporcu
muayene ve elektrokardiyografinin maliyeti devlet kuruluşlarında
20 YTL civarındadır.
Spor
sahalarında alınabilecek tedbirler nelerdir?
-Spor
sahalarında ilk yardım konusunda deneyimli sağlık personeli
bulundurmak.
-Spor
sahaları için acil durum planları yapmak.
-Donanımlı
ambulans veya acil durum ekipmanı (defibrilatör başta
olmak üzere) bulundurmak.
Yukarıda soru cevap tarzında verilen bilgiler ışığında
spor kaynaklı ani ölümlerin diğer ölüm nedenleri ile karşılaştırıldığında
(trafik kazaları, yangın, ev kazaları…) basına yansıdığı
kadar ciddi boyutlarda (sayılarda) olmadığı aşikardır.
Ciddi sayılarda olmasa da spor kaynaklı ölümleri sporcu
sağlık değerlendirmeleri ile azaltmak olasıdır. Ciddi
maliyet teşkil etmeyen geniş sporcu sağlık taramaları
yapmak bu açıdan önem taşımaktadır. Spor sahalarında alınacak
tedbirlerle de bu sayılar ciddi oranda azaltılabilir.
Bu anlamda diğer gelişmiş ülkelerde de olduğu gibi detaylı
fiziksel muayene ve elektrokardiyografi taramalar açısından
en ideal ve geçerli (önerilen) yöntemdir. Bu yöntemle
risk tespit edilen sporcuların ileri tetkiklerle taranması
en gerçekçi yaklaşım olacaktır. Ön muayene ve elektrokardiyografi
ile risk tespit edilmeden bütün sporcuların ileri tetkiklere
tabi tutulması bilimsel yaklaşımdan uzaktır. Ayrıca spor
yapan yüz binlerce lisanslı sporcu sayısı göz önüne alındığında
(profesyonel amatör ayırmaksızın) elektrokardiyografi
dışında risk saptanmadan istenecek tetkiklerin yapılma
olanağı yer, zaman, maliyet açısından olası değildir.
Bu
tartışmalar yanında düzenli yapılacak egzersizlerin
toplum sağlığı açısından önemi de göz ardı edilmemelidir.
Birçok bilimsel veri değişik toplumlarda ölüm nedenleri
arasında ilk sıralarda yer alan kalp-dolaşım sistemi
hastalıklarından korunmak için düzenli egzersizin önemini
vurgulamaktadır.
Bu
anlamda batı toplumlarında olduğu gibi ülkemizde de
Spor Hekimliği Birimlerinin güçlendirilmesi, Spor Hekimliği
uzman sayısının artırılması hem sporcu sağlığı hem de
toplum sağlığı açısından önem teşkil etmektedir.
Kaynaklar
1
Virmani R. ve ark.ları. Cardiology Clinics Vol.5
No. 3, 439-466, 1997
2
Corrado D. ve ark.ları. J Am Coll Cardiol 42:
1959-1963, 2003.
3
Öner M. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi.
4
Corrado D. ve ark.ları. European Heart Journal 26. 516-524,
2005
5
Pelliccia A. Ve Maron BJ. Am J Cardiol 75: 827-829,
1995.
|
