ATATÜRK'ÜN HAYATI

     Mustafa Kemal Atatürk 1881 yilinda Selânik'te Kocakasim Mahallesi, Islâhhâne Caddesi'ndeki üç katli pembe evde dogdu. Babasi Ali Riza Efendi, annesi Zübeyde Hanim'dir. Baba tarafindan dedesi Hafiz Ahmet Efendi XIV-XV. yüzyillarda Konya ve Aydin'dan Makedonya'ya yerlestirilmis Kocacik Yörüklerindendir. Annesi Zübeyde Hanim ise Selânik yakinlarindaki Langaza kasabasina yerlesmis eski bir Türk ailesinin kizidir. Milis subayligi, evkaf katipligi ve kereste ticareti yapan Ali Riza Efendi, 1871 yilinda Zübeyde Hanim'la evlendi. Atatürk'ün bes kardesinden dördü küçük yaslarda öldü, sadece Makbule (Atadan) 1956 yilina degin yasadi.

     Küçük Mustafa ögrenim çagina gelince Hafiz Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde ögrenime basladi, sonra babasinin istegiyle Semsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu sirada babasini kaybetti (1888). Bir süre Rpla Çiftligi'nde dayisinin yaninda kaldiktan sonra Selânik'e dönüp okulunu bitirdi. Selânik Mülkiye Rüstiyesi'ne kaydoldu. Kisa bir süre sonra 1893 yilinda Askeri Rüstiye'ye girdi. Bu okulda Matematik ögretmeni Mustafa Bey adina "Kemal" i ilave etti. 1896-1899 yillarinda Manastir Askeri Idâdi'sini bitirip, Istanbul'da Harp Okulunda ögrenime basladi. 1902 yilinda tegmen rütbesiyle mezun oldu., Harp Akademisi'ne devam etti. 11 Ocak 1905'te yüzbasi rütbesiyle Akademi'yi tamamladi. 1905-1907 yillari arasinda Sam'da 5. Ordu emrinde görev yapti. 1907'de Kolagasi (Kidemli Yüzbasi) oldu. Manastir'a III. Ordu'ya atandi. 19 Nisan 1909'da Istanbul'a giren Hareket Ordusu'nda Kurmay Baskani olarak görev aldi. 1910 yilinda Fransa'ya gönderildi. Picardie Manevralari'na katildi. 1911 yilinda Istanbul'da Genel Kurmay Baskanligi emrinde çalismaya basladi.

     1911 yilinda Italyanlarin Trablusgarp'a hücumu ile baslayan savasta, Mustafa Kemal bir grup arkadasiyla birlikte Tobruk ve Derne bölgesinde görev aldi. 22 Aralik 1911'de Italyanlara karsi Tobruk Savasini kazandi. 6 Mart 1912'de Derne Komutanligina getirildi.
Ekim 1912'de Balkan Savasi baslayinca Mustafa Kemal Gelibolu ve Bolayir'daki birliklerle savasa katildi. Dimetoka ve Edirne'nin geri alinisinda büyük hizmetleri görüldü. 1913 yilinda Sofya Atesemiliterligine atandi. Bu görevde iken 1914 yilinda yarbayliga yükseldi. Atesemiliterlik görevi Ocak 1915'te sona erdi. Bu sirada I. Dünya Savasi baslamis, Osmanli Imparatorlugu savasa girmek zorunda kalmisti. Mustafa Kemal 19. Tümeni kurmak üzere Tekirdag'da görevlendirildi.

     1914 yilinda baslayan I. Dünya Savasi'nda, Mustafa Kemal Çanakkale'de bir kahramanlik destani yazip Itilaf Devletlerine "Çanakkale geçilmez! " dedirtti. 18 Mart 1915'te Çanakkale Bogazini geçmeye kalkan Ingiliz ve Fransiz donanmasi agir kayiplar verince Gelibolu Yarimadasi'na asker çikarmaya karar verdiler. 25 Nisan 1915'te Ariburnu'na çikan düsman kuvvetlerini, Mustafa Kemal'in komuta ettigi 19. Tümen Conkbayiri'nda durdurdu. Mustafa Kemal, bu basari üzerine albayliga yükseldi. Ingilizler 6-7 Agustos 1915'te Ariburnu'nda tekrar taarruza geçti. Anafartalar Grubu Komutani Mustafa Kemal 9-10 Agustos'ta Anafartalar Zaferini kazandi. Bu zaferi 17 Agustos'ta Kireçtepe, 21 Agustos'ta II. Anafartalar zaferleri takip etti. Çanakkale Savaslarinda yaklasik 253.000 sehit veren Türk ulusu onurunu Itilaf Devletlerine karsi korumasini bilmistir. Mustafa Kemal'in askerlerine "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" emri cephenin kaderini degistirmistir.

     Mustafa Kemal Çanakkale Savaslari'dan sonra 1916'da Edirne ve Diyarbakir'da görev aldi. 1 Nisan 1916'da tümgenerallige yükseldi. Rus kuvvetleriyle savasarak Mus ve Bitlis'in geri alinmasini sagladi. Sam ve Halep'teki kisa süreli görevlerinden sonra 1917'de Istanbul'a geldi. Velihat Vahidettin Efendi'yle Almanya'ya giderek cephede incelemelerde bulundu. Bu seyehatten sonra hastalandi. Viyana ve Karisbad'a giderek tedavi oldu. 15 Agustos 1918'de Halep'e 7. Ordu Komutani olarak döndü. Bu cephede Ingiliz kuvvetlerine karsi basarili savunma savaslari yapti. Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasindan bir gün sonra, 31 Ekim 1918'de Yildirim Ordulari Grubu Komutanligina getirildi. Bu ordunun kaldirilmasi üzerine 13 Kasim 1918'de Istanbul'a gelip Harbiye Nezâreti'nde (Bakanliginda) göreve basladi.
Mondros Mütarekesi'nden sonra Itilaf Devletleri'nin Osmanli ordularini isgale baslamalari üzerine; Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettisi olarak 19 Mayis 1919'da Samsun'a çikti. 22 Haziran 1919'da Amasya'da yayimladigi genelgeyle "Milletin istiklâlini yine milletin azim ve kararinin kurtaracagini " ilan edip Sivas Kongresi'ni toplantiya çagirdi. 23 Temmuz - 7 Agustos 1919 tarihleri arasinda Erzurum, 4 - 11 Eylül 1919 tarihleri arasinda da Sivas Kongresi'ni toplayarak vatanin kurtulusu için izlenecek yolun belirlenmesini sagladi. 27 Aralik 1919'da Ankara'da heyecanla karsilandi. 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açilmasiyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasi yolunda önemli bir adim atilmis oldu. Meclis ve Hükümet Baskanligina Mustafa Kemal seçildi Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kurtulus Savasi'nin basariyla sonuçlanmasi için gerekli yasalari kabul edip uygulamaya basladi.

      Türk Kurtulus Savasi 15 Mayis 1919'da Yunanlilarin Izmir'I isgali sirasinda düsmana ilk kursunun atilmasiyla basladi. 10 Agustos 1920 tarihinde Sevr Antlasmasi'ni imzalayarak aralarinda Osmanli Imparatorlugu'nu paylasan I. Dünya Savasi'nin galip devletlerine karsi önce Kuvâ-yi Milliye adi verilen milis kuvvetleriyle savasildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi düzenli orduyu kurdu, Kuvâ-yi Milliye - ordu bütünlesmesini saglayarak savasi zaferle sonuçlandirdi.

     Mustafa Kemal yönetimindeki Türk Kurtulus Savasinin önemli asamalari sunlardir:
• Sarikamis (20 Eylül 1920), Kars (30 Ekim 1920) ve Gümrü'nün (7 Kasim 1920) kurtarilisi.
• Çukurova, Gazi Antep, Kahraman Maras Sanli Urfa savunmalari (1919- 1921)
• I. Inönü Zaferi (6 -10 Ocak 1921)
• II. Inönü Zaferi (23 Mart-1 Nisan 1921)
• Sakarya Zaferi (23 Agustos-13 Eylül 1921)
• Büyük Taarruz, Baskomutan Meydan Muhaberesi ve Büyük Zafer (26 Agustos 9 Eylül 1922)

     Sakarya Zaferinden sonra 19 Eylül 1921'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Kemal'e Maresal rütbesi ve Gazi unvanini verdi. Kurtulus Savasi, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlasmasi'yla sonuçlandi. Böylece Sevr Antlasmasi'yla paramparça edilen, Türklere 5-6 il büyüklügünde vatan birakilan Türkiye topraklari üzerinde ulusal birlige dayali yeni Türk devletinin kurulmasi için hiçbir engel kalmadi.

     23 Nisan 1920'de Ankara'da TBMM'nin açilmasiyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulusu müjdelenmistir. Meclisin Türk Kurtulus Savasi'ni basariyla yönetmesi, yeni Türk devletinin kurulusunu hizlandirdi. 1 Kasim 1922'de hilâfet ve saltanat birbirinden ayrildi, saltanat kaldirildi. Böylece Osmanli Imparatorlugu'yla yönetim baglari koparildi. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet idaresi kabul edildi, Atatürk oybirligiyle ilk cumhurbaskani seçildi. 30 Ekim 1923 günü Ismet Inönü tarafindan Cumhuriyet'in ilk hükümeti kuruldu. Türkiye Cumhuriyeti, "Egemenlik kayitsiz sartsiz milletindir" ve "Yurtta baris cihanda
baris" temelleri üzerinde yükselmeye basladi.

     Atatürk Türkiye'yi "Çagdas uygarlik düzeyine çikarmak" amaciyla bir dizi devrim yapti. Bu devrimleri bes baslik altinda toplayabiliriz:
1. Siyasal Devrimler:
• Saltanatin Kaldirilmasi (1 Kasim 1922)
• Cumhuriyetin Ilani (29 Ekim 1923)
• Halifeligin Kaldirilmasi (3 Mart 1924)

2. Toplumsal Devrimler
• Kadinlara erkeklerle esit haklar verilmesi (1926-1934)
• Sapka ve kiyafet devrimi (25 Kasim 1925)
• Tekke zâviye ve türbelerin kapatilmasi (30 Kasim 1925)
• Soyadi kanunu ( 21 Haziran 1934)
• Lâkap ve unvanlarin kaldirilmasi (26 Kasim 1934)
• Uluslararasi saat, takvim ve uzunluk ölçülerin kabulü (1925-1931)

3. Hukuk Devrimi :
• Mecellenin kaldirilmasi (1924-1937)
• Türk Medeni Kanunu ve diger kanunlarin çikarilarak laik hukuk düzenine geçilmesi (1924-1937)

4. Egitim ve Kültür Alanindaki Devrimler:
• Ögretimin birlestirilmesi (3 Mart 1924)
• Yeni Türk harflerinin kabulü (1 Kasim 1928)
• Türk Dil ve Tarih Kurumlarinin kurulmasi (1931-1932)
• Üniversite ögreniminin düzenlenmesi (31 Mayis 1933)
• Güzel sanatlarda yenilikler

5. Ekonomi Alaninda Devrimler:
• Asârin kaldirilmasi
• Çiftçinin özendirilmesi
• Örnek çiftliklerin kurulmasi
• Sanayiyi Tesvik Kanunu'nun çikarilarak sanayi kuruluslarinin kurulmasi
• I. ve II. Kalkinma Planlari'nin (1933-1937) uygulamaya konulmasi, yurdun yeni yollarla donatilmasi
Soyadi Kanunu geregince, 24 Kasim 1934'de TBMM'nce Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadi verildi.

     Atatürk, 24 Nisan 1920 ve 13 Agustos 1923 tarihlerinde TBMM Baskanligina seçildi. Bu baskanlik görevi, Devlet-Hükümet Baskanligi düzeyindeydi. 29 Ekim 1923 yilinda Cumhuriyet ilan edildi ve Atatürk ilk cumhurbaskani seçildi. Anayasa geregince dört yilda bir cumhurbaskanligi seçimleri yenilendi. 1927,1931, 1935 yillarinda TBMM Atatürk'ü yeniden cumhurbaskanligina seçti.

     Atatürk sik sik yurt gezilerine çikarak devlet çalismalarini yerinde denetledi. Ilgililere aksayan yönlerle ilgili emirler verdi. Cumhurbaskani sifatiyla Türkiye'yi ziyaret eden yabanci ülke devlet baskanlarini, basbakanlarini, bakanlarini komutanlarini agirladi.
15-20 Ekim 1927 tarihinde Kurtulus Savasi'ni ve Cumhuriyet'in kurulusunu anlatan büyük nutkunu, 29 Ekim 1933 tarihinde de 10. Yil Nutku'nu okudu.

     Atatürk özel yasaminda sadelik içinde yasadi. 29 Ocak 1923'de Latife Hanimla evlendi. Birçok yurt gezisine birlikte çiktilar. Bu evlilik 5 Agustos 1925 tarihine dek sürdü. Çocuklari çok seven Atatürk Afet (Inan), Sabiha (Gökçen), Fikriye, Ülkü, Nebile, Rukiye, Zehra adli kizlari ve Mustafa adli çobani manevi evlat edindi. Abdurrahim ve Ihsan adli çocuklari himayesine aldi. Yasayanlarina iyi bir gelecek hazirladi.
1937 yilinda çiftliklerini hazineye, bir kisim tasinmazlarini da Ankara ve Bursa Belediyelerine bagisladi. Mirasindan kizkardesine, manevi evlatlarina, Türk Dil ve Tarih Kurumlarina pay ayirdi. Kitap okumayi, müzik dinlemeyi, dans etmeyi, ata binmeyi ve yüzmeyi çok severdi. Zeybek oyunlarina, gürese, Rumeli türkülerine asiri ilgisi vardi. Tavla ve bilardo oynamaktan büyük keyif alirdi. Sakarya adli atiyla, köpegi Fox'a çok deger verirdi. Zengin bir kitaplik olusturmustu. Aksam yemeklerine devlet ve bilim adamlarini, sanatçilari davet eder, ülkenin sorunlarini tartisirdi. Temiz ve düzenli giyinmeye özen gösterirdi. Dogayi çok severdi. Sik sik Atatürk Orman Çiftligi'ne gider, çalismalara bizzat katilirdi. Fransizca ve Almanca biliyordu.

ATATÜRK'ÜN SON YILLARI VE ÖLÜMÜ

     Atatürk'ün ilk hastalik belirtisi 1937 yilinda ortaya çikti. 1938 yili baslarinda Yalova'da bulundugu sirada, ciddî olarak hastalandi. Buradaki tedavi olumlu sonuç verdi. Fakat tamamen iyilesmeden Ankara'ya yaptigi yorucu yolculuk, hastaliginin artmasina sebep oldu. Bu tarihlerde Hatay sorununun gündemde olmasi da onu yormaktaydi. Hasta olmasina ragmen, Mersin ve Adana'ya geziye çikti. Kizgin günes altinda askerî birliklerimizi teftis edip tatbikat yaptiran Atatürk, çok yorgun düstü. Ülkü edindigimillî dava ugruna kendi sagligini hiçe saydi. Güney seyahati hastaliginin artmasina sebep oldu. 26 Mayis'ta Ankara'ya döndükten sonra tedavi ve istirahat için Istanbul'a gitti. Doktorlar tarafindan, siroz hastaligi teshisi kondu.

     Deniz havasi iyi geldigi için, Savarona Yati'nda bir süre dinlendi. Bu durumda bile ülke sorunlariyla ilgilenmeye devam etti. Istanbul'a gelen Romanya krali ile görüstü. Bakanlar Kurulu toplantisina baskanlik etti. 4 Temmuz 1938'de Hatay Antlasmasi'nin yürürlüge girmesi Atatürk'ü çok sevindirip moralini düzeltti. Temmuz sonlarina kadar Savarona'da kalan Atatürk'ün hastaligi agirlasinca Dolmabahçe Sarayi'na nakledildi. Fakat hastaligi durmadan ilerliyordu. O'nun hastaligini duyan Türk halki, sagligiyla ilgili haberleri heyecanla takip ediyor, bütün kalbiyle iyilesmesini diliyordu. Hastaliginin ciddiyetini kavrayarak 5 Eylül 1938'de vasiyetini yazip servetinin büyük bir kismini Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarina bagisladi. Ekim ayi ortalarinda durumu düzelir gibi oldu. Fakat, çok arzuladigi hâlde, Ankara'ya gelip cumhuriyetin on besinci yil dönümü törenlerine katilamadi.

     29 Ekim 1938'de kahraman Türk Ordusu'na yolladigi mesaj, Basbakan Celâl Bayar tarafindan okundu. "Zaferleri ve mazisi insanlik tarihi ile baslayan, her zaman zaferlerle beraber medeniyet nurlarini tasiyan kahraman Türk ordusu!" sözü ile Türk Ordusu'nun önemini belirtmistir. Yine ayni mesajda "Türk vataninin ve Türk'lük camiasinin san ve serefini, dahilî ve harici her türlü tehlikelere karsi korumaktan ibaret olan vazifeni, her an ifaya hazir ve amade olduguna benim ve büyük ulusumuzun tam bir inan ve itimadimiz vardir" diyerek Türk Ordusu'na olan güvenini belirtmistir.

     Atatürk 1 Kasim 1938'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açilis töreninde de bulunamadi. Hazirladigi açilis nutkunu Basbakan Celâl Bayar okudu. Atatürk bu nutkunda ülkenin imari, saglik hizmetleri ve ekonomi konularindaki faaliyetleri açikladi. Bundan baska egitim ve kültür konularina da temas edip gençligin millî suurlu ve modern kültürlü olarak yetismesi için Istanbul Üniversitesi'nin gelistirilmesi, Ankara Üniversitesi'nin tamamlanmasi ve Van Gölü civarinda bir üniversitenin kurulmasi için çalismalarin yapildigini belirtti. Türk Tarih ve Türk Dil kurumlarinin çalismalarindan duydugu memnuniyeti açikladi. Ayrica Türk gençliginin kültürde oldugu gibi spor sahasinda da idealine ulastirilmasi için Beden Terbiyesi Kanunu'nun uygulamaya konulmasindan duydugu memnuniyeti belirtti. Atatürk, ölümüne kadar memleket meselelerinden bir an olsun uzak kalmamisti.

     Atatürk'ün hastaligi tekrar siddetlendi. 8 Kasimda sagligiyla ilgili raporlar yayimlanmaya baslandi. Bütün memleketi tekrar derin bir üzüntü kapladi. Her Türk'ün kalbi onun kurtulmasi dilegiyle çarpiyordu. Ancak, kurtarilmasi için gösterilen çabalar sonuç vermedi ve korkulan oldu. Dolmabahçe Sarayi'nda 10 Kasim 1938 sabahi saat dokuzu bes geçe, insan için degismez kanun, hükmünü uyguladi. Mustafa Kemal Atatürk aramizdan ayrildi. Bu kara haberle, yalniz Türk milleti degil, bütün dünya yasa büründü. Büyük, küçük bütün devletler onun cenaze töreninde bulunmak üzere temsilciler göndererek, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuna karsi duyduklari derin saygiyi belirten mesajlar gönderdiler. 16 Kasim günü Atatürk'ün tabutu, Dolmabahçe Sarayi'nin büyük tören salonunda katafalka konuldu.

     Üç gün üç gece, gözü yasli bir insan seli ulu önderine karsi duydugu saygi, minnet ve bagliligini ifade etti. Cenaze namazi 19 Kasim günü Prof. Serafettin Yaltkaya tarafindan kildirildi. On iki generalin omzunda sarayin dis kapisina çikarilan tabut, top arabasina konularak, Istanbul halkinin gözyaslari arasinda Gülhane Parki'na götürüldü. Buradan bir torpido ile Yavuz zirhlisina nakledildi. Büyük Ada açiklarina kadar, donanmamiz ve törene katilmak için gelmis olan yabanci gemilerin eslik ettigi Yavuz zirhlisi cenazeyiIzmit'e getirdi. Burada Yavuz zirhlisindan alinan cenaze, özel bir trene kondu. Atalarina son saygi görevlerini yapmak üzere toplanan halkin kalbinde derin bir üzüntü birakarak Ankara'ya getirilmek üzere hareket edildi.

     Atatürk'ün vefati üzerine cumhurbaskani seçilen Ismet Inönü, Türkiye Büyük Millet Meclisi Baskani, bakanlar, Genelkurmay Baskani, milletvekilleri ile ordu ve devlet ileri gelenleri tarafindan karsilanan cenaze, Türkiye Büyük Mîllet Meclisi önünde hazirlanan katafalka kondu. Ankara halki da onun cenazesi önünden saygiyla geçerek son görevini yapti. 21 Kasim 1938 Pazartesi günü, sivil ve askerî yöneticiler ile yabanci devlet temsilcilerinin hazir bulundugu ve on binlerce insanin katildigi büyük bir tören yapildi. Daha sonra Atatürk'ün tabutu katafalkta alinarak. Etnografya Müzesinde hazirlanan geçici kabre kondu. Türk milleti daha sonra, bu büyük insana lâyik, Ankara Rasattepe'de bir Anitkabir yaptirdi. 10 Kasim 1953'te Etnografya Müzesinden alinan Atatürk'ün naasi Anitkabir'e getirildi. Burada yurdun her ilinden getirilmis olan vatan topraklan ile hazirlanan ebedî istirahatgâhina yerlestirildi.